มารู้จัก เจตมูลเพลิง กันดีกว่า ใครที่สนใจตำราแพทย์แผนไทย หรือแพทย์แผนโบราณ ย่อมจะเคยได้ยินหรือผ่านตาชื่อของสมุนไพรที่ชื่อ “เจตมูลเพลิง” มาบ้างแล้ว ส่วนคนที่ไม่ได้อยู่ในแวดวงของผู้ปรุงหรือผู้ขายยาตำรับโบราณ ส่วนใหญ่ก็คงจะไม่เคยเห็นหรือไม่รู้จักต้นเจตมูลเพลิงมาก่อนเป็นแน่ ด้วยเหตุนี้เอง ทำให้ผู้เขียนต้องนำเอาเรื่องราวของเจตมูลเพลิงมาเล่าสู่กันฟังในฉบับนี้ เจตมูลเพลิง หรือที่ตำราแพทย์แผนโบราณอาจจะเรียกได้อีกอย่างหนึ่งว่า “ลุกใต้ดิน” เป็นพรรณไม้พุ่มขนาดเล็ก ที่มีกิ่งก้านสาขามากมาย เป็นไม้ใบเดี่ยว สีเขียว ลักษณะคล้ายใบมะลิแต่มีขนาดใหญ่กว่า ดอกมีลักษณะส่วนโคนเป็นหลอดชูขึ้น (คล้ายลำโพง) ส่วนปลายจะมีเป็น 5 กลีบ มี 2 ชนิด คือ ชนิดดอกสีแดง กับชนิดดอกสีขาว ลักษณะของลำต้นและใบจะเหมือนกันทุกประการ จะรู้ว่าต้นใดเป็นดอกสีแดงหรือสีขาวก็ต่อเมื่อมันออกดอกมาปีละครั้งเท่านั้น กลีบเลี้ยงของดอกมีสีเขียวและมีขนปกคลุม ที่ขนจะมีต่อมของเหลวเหนียวติดมือ ชนิดที่ใช้ทำยาคือส่วนรากที่ตากแห้ง และส่วนมากก็จะเป็นเจตมูลเพลิงชนิดดอกสีแดงเท่านั้น (แม้ชนิดดอกสีขาวจะมีสรรพคุณทางยาอยู่ก็ตาม) เจตมูลเพลิงแดง มีชื่อสามัญว่า เจตมูลเพลิงแดง (ภาคกลาง) พิดพิวแดง หรือปิดปิวแดง (ภาคเหนือ) และภาษาอังกฤษว่า Rose-Coloured Leadwort ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Plumbago rosea Linn. (P. indica Linn.) [...]
ชาวนาหนองโสนเลิกพึ่งเคมี หันปลูก ข้าวนิล ปลอดสาร แม้ทุกปีมักจะหนีไม่พ้นปัญหาข้าวล้นตลาด ต้นข้าวเต็มไปด้วยสารเคมี แต่วันนี้ชาวนากลุ่มหนึ่งใน ต.หนองโสน อ.สามง่าม จ.พิจิตร กลับพลิกชีวิตหันมาปลูกข้าวพันธุ์หอมนิลปลอดสารพิษไว้รับประทานเอง ส่วนที่เหลือยังสามารถขายสร้างรายได้เป็นอย่างดี นางแต๋ว สุขสวาท วัย 60 ปี ชาวนาบ้านหนองจิก ต.หนองโสน บอกว่า ปลูกข้าวพันธุ์หอมนิลไว้กว่า 5 ไร่ ขณะนี้เริ่มออกรวงให้ผลผลิต โดยจะนำข้าวไปขายให้เครือข่ายวิสาหกิจชุมชน ตำบลหนองโสน ที่รับประกันและซื้อข้าวหอมนิลถึงราคาตันละ 18,000 บาท ซึ่งมีราคาที่สูงกว่าข้าวเกือบทุกชนิด ทั้งนี้ จะปลูกข้าวพันธุ์หอมนิลแบบปลอดสารพิษโดยไม่ใช้สารเคมี แต่จะใช้สารสกัดชีวภาพแทน ทำให้ข้าวที่ได้มาไร้สารพิษปลอมปน เกิดจากการผลิตข้าวด้วยมือของตัวเอง โดยส่วนหนึ่งเก็บไว้รับประทาน ส่วนหนึ่งก็จะนำไปจำหน่ายให้เครือข่ายวิสาหกิจชุมชน แต่สิ่งที่ได้คือมีรายได้เพิ่มขึ้น เพราะราคาสูงกว่า และลดต้นทุน เนื่องจากไม่ได้ใช้สารเคมี “เท่าที่สังเกตดูสายพันธุ์ข้าวชนิดนี้ทนต่อโรคต่างๆ ได้ดี อย่างฤดูหนาวที่ผ่านมา ข้าวสายพันธุ์อื่นได้รับผลกระทบ แต่ข้าวสายพันธุ์หอมนิลกลับทนสภาพอากาศที่หนาวได้เป็นอย่างดี และสุขภาพก็แข็งแรง ตั้งแต่กินข้าวดังกล่าว โรคความดัน โรคเหน็บชา ที่เคยเป็นยังหายไป” ชาวนาคนเดิมเผย ขณะที่ นายสุคล สุริยวงค์ [...]
การใช้สารสะเดาเพื่อกำจัดแมลงศัตรูพืช ข้อมูลโดย ศ.ดร.ขวัญชัย สมบัติศิริ แห่งภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร ม.เกษตรศาสตร์ จากเอกสารเผยแพร่ทางวิชาการ เรื่อง หลักการและวิธีการใช้สะเดาป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืช ระบุไว้ว่า การสกัดสารอะซาไดแรค ตินจากเมล็ดหรือผลสะเดาทําได้หลายวิธีด้วยกัน สิ่งที่สําคัญคือ ส่วนของสะเดาที่ใช้ต้องบดให้ละเอียด สําหรับตัวสกัดที่เหมาะสมในการผลิตเป็นการค้าคือ แอลกอฮอล์ อาจเป็นเอทิลแอลกอฮอล์หรือเมทิล แอลกอฮอล์ก็ได้ แต่เมทิลแอลกอฮอล์ราคาถูกกว่า มาก ถ้าใช้เมทิลแอลกอฮอล์ ต้องระวังอย่าให้เข้าปากหรือเข้าตา ในกระบวนการสกัดสารถ้าต้องการผลิตใช้เอง ตัวสกัดที่เหมาะสม คือ นํ้า ซึ่งเกษตรกรเป็นจํานวนไม่น้อยใช้น้ำในการสกัดสารจากผลสะเดาที่ได้จากผลแห้ง “การสกัดเพื่อใช้เอง ให้นำผงสะเดาที่ ได้จากการบดผลสะเดาแห้ง จํานวน 10 กิโลกรัม ใส่ในภาชนะบรรจุ เติมนํ้าให้ท่วมประมาณ 200 ลิตร (ผงสะเดา 1 กิโลกรัมต่อน้ำ 20 ลิตร) แช่ไว้นานประมาณ 24 ชั่วโมง ในระหว่างการแช่นํ้า อาจใช้ไม้ยาวกวนให้ผลสะเดารวมกับน้ำเป็นครั้งคราว เมื่อครบกําหนดเวลาจึงกรองนํ้ายาผ่านตาข่ายพลาสติกสีเขียว ในกรณีที่ใช้เครื่องพ่นสูบโยกที่ใช้แรงคน เกษตรกรบางรายที่ต้องการประหยัดผงสะเดา อาจแช่ครั้งแรกประมาณ 3 ชั่วโมงจึงกรองนํ้ายาออก จากนั้นเติมนํ้าลงไปในกากสะเดาใหม่ [...]
ผลิต เครื่องสีมือข้าวกล้อง แบบฉบับชาวบ้าน-ราคาถูก ปัจจุบันกระแสคนรักษ์สุขภาพกำลังมาแรง ผู้คนในสังคมเมืองหันบริโภคข้าวปลอดสารกันมากขึ้น ไม่เว้นแม้แต่ชนบท ด้วยเหตุนี้ บุญกอง สุวรรณเพชร วัย 57 ปี และ อนนท์ งิ้วลาย วัย 52 ปี เกษตรกรบ้านโนนยาง หมู่ 17 ต.กำแมด อ.กุดชุม จ.ยโสธร จึงร่วมกันประดิษฐ์ “เครื่องสีมือข้าวกล้อง” ตามแบบฉบับภูมิปัญญาชาวบ้านขึ้นเพื่อให้ตัวเองได้บริโภคข้าวกล้องเอง แถมยังจำหน่ายตามท้องตลาดอีกด้วย อนนท์ เล่าว่า 3 ปีก่อน กลุ่มวิสาหกิจชุมชนโนนยาง ซึ่งมีนายบุญกอง เป็นประธานกลุ่ม และมีตนเป็นกรรมการ ได้ไปศึกษาดูงานด้านพันธุกรรมพืชที่ จ.สุรินทร์ ไปเห็นเครื่องสีมือข้าวกล้องที่ไม่ได้ผลิตขาย จึงมีแนวคิดที่จะนำมาผลิตเพื่อสีข้าวกล้องไว้บริโภคและจำหน่ายด้วย หลังกลับจากดูงานก็ได้ร่วมกันทดลองทำเครื่องสีมือ โดยใช้ไม้กระบกเป็นวัตถุดิบหลัก ใช้เวลาทำไม่ถึง 1 สัปดาห์ ก็ได้เครื่องสีมือชิ้นแรก เพราะมีส่วนประกอบไม่มาก จากนั้นจึงนำมาทดลองสีข้าวกล้อง ก็พบว่าเมล็ดข้าวไม่แตกหรือหักมากเกินไป ส่วนประกอบของเครื่องสีมือข้าวกล้องนั้น ประกอบด้วยไม้กระบก 2 ท่อน คือ ท่อนบน [...]
ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง ทางเลือกของเกษตรกรยุคนี้ แม้ทุกวันนี้ราคาน้ำมันเชื้อเพลิงจะมีการปรับตัวขึ้นลงไม่รุนแรงเหมือนปี 2551 ที่ผ่านมา ทำให้หลายคนไม่ค่อยได้รับผลกระทบมากนัก แต่ราคาน้ำมันก็ยังส่งผลต่อสินค้าเกษตรอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะปัจจัยการผลิตของเกษตรกร นั่นคือ ปุ๋ยเคมีที่ยังมีต้นทุนสูงอยู่ ด้วยเหตุนี้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้มอบหมายให้กรมพัฒนาที่ดินเร่งส่งเสริมให้เกษตรกรผลิตและใช้ปุ๋ยอินทรีย์ ทดแทนปุ๋ยเคมี เพื่อลดต้นทุนการผลิตและสร้างความมั่นคงให้กับเกษตรกร นายชาติชาย พุคยาภรณ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า ในช่วงที่ปุ๋ยเคมีปรับราคา เกษตรกรต้องแบกรับภาระต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น ในขณะที่ราคาจำหน่ายผลผลิตทางการเกษตรไม่ได้ปรับตามขึ้นไปสักเท่าไรนั้น ทางเลือกทางรอดที่เกษตรกรจะพึงปฏิบัติได้ คือ การพลิกวิกฤติให้เป็นโอกาสโดยการหันกลับมาใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงในการดำรง ชีวิตด้วยการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ที่เกษตรกรสามารถผลิตได้เอง โดยใช้วัสดุทางการเกษตร เศษพืช เศษอาหารที่มีอยู่ในท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์ โดยในปีที่ผ่านมากรมพัฒนาที่ดินได้คิดค้นวิธีการผลิตปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง ที่ผลิตมาจากวัสดุอินทรีย์ หรืออนินทรีย์ธรรมชาติ ที่มีอยู่ในท้องถิ่นและมีธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมสูง มาผ่านกระบวนการผลิตให้ได้ปุ๋ยอินทรีย์มีคุณภาพตรงตามความต้องการธาตุอาหาร ของพืชแต่ละชนิด ซึ่งได้เริ่มส่งเสริมและถ่ายทอดความรู้สู่เกษตรกรใช้กับพืชชนิดต่าง ๆ มาระยะ หนึ่งแล้ว ได้ผลเป็นที่น่าพอใจ ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงสูตรกรมพัฒนาที่ดินนั้น จะมีธาตุอาหารที่ครบถ้วน ใช้ในปริมาณที่น้อยกว่าปุ๋ยหมัก โดยใช้สารเร่ง พด.1, 2 และ 9 เป็นสารเร่งในการผลิตปุ๋ยดังกล่าวออกมา ซึ่งจะทำให้ปุ๋ยอินทรีย์ที่จะผลิตออก มานั้นมีคุณสมบัติใกล้เคียงกับปุ๋ยเคมี แม้ว่าจะใช้เป็นปริมาณที่มากกว่าสารเคมี 2 [...]
