ข่าวเกษตร

เพาะเลี้ยงไส้เดือนดินผลิตปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพ

“ไส้เดือนดิน” จัดอยู่ในกลุ่มผู้ย่อยสลายซากอินทรีย์ในระบบนิเวศ แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ตามที่อยู่อาศัยและนิสัยในการกินอาหารคือ ไส้เดือนดินที่อาศัยอยู่ตามผิวดินหรือใต้ซากอินทรีย์ และไส้เดือนดินที่อาศัยอยู่ใต้ดินโดยการขุดรูอยู่ โดยไส้เดือนดินที่อยู่ตามผิวดินหรือใต้ซากอินทรีย์จะมีประสิทธิภาพในการย่อยสารอินทรีย์ในดินได้ดีกว่า และมีการขยายพันธุ์ที่รวดเร็วกว่าด้วย โดยทั่วไปในธรรมชาติไส้เดือนดินมีอายุที่ยาวนาน ตั้งแต่ 4-10 ปีขึ้นอยู่กับชนิดของไส้เดือนดิน แต่เมื่อนำมาเพาะเลี้ยงมักพบว่าไส้เดือนดินมีอายุสั้นลง โดยทั่วไปจะมีอายุเฉลี่ยไม่เกิน 2 ปี

สภาพแวดล้อมเป็นปัจจัยสำคัญต่อการเจริญเติบโตของไส้เดือนดิน ประกอบด้วย 1.ความชื้น ไส้เดือนดินแต่ละชนิดจะเจริญเติบโตได้ดีในความชื้นที่แตกต่างกัน เช่น ความชื้นที่เหมาะสมต่อไส้เดือนดินที่อาศัยอยู่ใต้ดินคือ 40-70% ส่วนไส้เดือนดินที่อาศัยใต้กองมูลสัตว์หรือซากอินทรีย์จะเจริญเติบโตได้ดีที่ความชื้น 70-80% เป็นต้น 2.อุณหภูมิที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของไส้เดือนดิน อยู่ในช่วง 15-28 องศาเซลเซียส โดยไส้เดือนดินในเขตร้อนจะทนต่ออุณหภูมิสูงได้ดีกว่าไส้เดือนดินในเขตอบอุ่น 3.ความเป็นกรด-ด่างของดินมีผลต่อไส้เดือนดิน โดยทั่วไปความเป็นกรด-ด่างที่เหมาะสมต่อไส้เดือนดินอยู่ในช่วง 6.0-8.0 อย่างไรก็ตามพบว่าไส้เดือนดินบางชนิดสามารถอาศัยอยู่ในสภาพที่เป็นกรดจัดได้ (3.7-4.7) 4.ปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ไส้เดือนดินจะสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ในดินที่มีความเข้มข้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ระหว่าง 0.01-11.5% ถ้ามีปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์อยู่สูงกว่าที่กำหนดจะเป็นอันตรายต่อไส้เดือนดิน

จากลักษณะการกินอาหาร (ซากอินทรีย์) และการอยู่อาศัยของไส้เดือนดิน ทำให้มีประโยชน์ต่อดินในแง่ของการย่อยสลายซากอินทรีย์ในดิน ทำให้ดินมีธาตุอาหารและสาร ต่าง ๆ ที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืช รวมทั้งการเคลื่อนที่ไปหาอาหารของไส้เดือนดินเป็นการไชชอนดิน ทำให้ดินมีความร่วนซุย มีการระบายของน้ำและการแพร่กระจายของอากาศในดินได้ดี จึงเป็นประโยชน์ต่อสิ่งมีชีวิตในดินไม่ว่าจะเป็นพืช จุลินทรีย์ และสัตว์ขนาดเล็กอื่น ๆ

วัตถุประสงค์ของการนำไส้เดือนดินมาเพาะเลี้ยงในประเทศไทย มีจุดมุ่งหมายอยู่ 2 ประการคือ ประการแรกเป็นอาหารสัตว์ ประการที่สอง คือนำมาใช้ย่อยสลายวัสดุเหลือทิ้งจากภาคการเกษตรและอาหารเพื่อผลิตเป็นปุ๋ยอินทรีย์ เช่น เศษผัก ผลไม้หรือมูลสัตว์ เป็นต้น

วิธีการเพาะเลี้ยงไส้เดือนดินสำหรับผลิตปุ๋ยอินทรีย์มีด้วยกันหลายชนิด โดยสามารถเลือกได้ตามความเหมาะสมดังนี้

1. การเลี้ยงไส้เดือนดินในภาชนะต่าง ๆ เช่น กระถางปลูกต้นไม้ ลังไม้ หรือบ่อซีเมนต์เป็นต้น เป็นการเลี้ยงขนาดเล็ก และทำได้ทุกครัวเรือน ใช้พื้นที่น้อย การดูแลง่าย แต่ปริมาณปุ๋ยอินทรีย์ที่ได้ก็น้อยตามขนาดของภาชนะที่เลี้ยง

2. การเลี้ยงไส้เดือนดินในภาชนะเป็นชั้น ๆ เช่น ชั้นไม้ หรือชั้นตู้พลาสติก เป็นต้น เป็นการเลี้ยงที่ใช้พื้นที่จำกัดได้ดี แต่มีข้อจำกัดคือต้องใช้แรงงานในการจัดการค่อนข้างมากและสิ้นเปลืองเวลา

3. การเลี้ยงไส้เดือนดินแบบแปลง กลางแจ้ง เป็นการเลี้ยงไส้เดือนดินที่ใช้เทคนิคง่าย ๆ ด้วยการตั้งกองอาหารเป็นแปลงสำหรับ เลี้ยงไส้เดือนดิน คลุมอาหารของไส้เดือนดินด้วยฟางและตาข่าย สำหรับป้องกันสัตว์มาคุ้ยเขี่ย แต่มีข้อจำกัดตรงที่ไส้เดือนดินสามารถเลื้อยหนีออกได้ง่ายเมื่อสภาวะไม่เหมาะสม เช่น อาหารหมดหรือน้ำท่วม เป็นต้น

4. การเลี้ยงไส้เดือนดินในโรงเรือน เป็นการเลี้ยงที่นิยมสำหรับฟาร์มเกษตรกรส่วนใหญ่ เพราะสามารถจัดการสภาพแวดล้อมต่าง ๆในการเลี้ยงไส้เดือนดินได้ง่าย เช่น การก่อบล็อกสำหรับทำซองหรือคอกเลี้ยงไส้เดือนดิน โรงเรือนจะมีขนาดเล็กหรือใหญ่ขึ้นอยู่กับต้นทุนของผู้เลี้ยงไส้เดือนดินเป็นหลัก

5. การผลิตไส้เดือนดินแบบอัตโนมัติ เป็นการเลี้ยงไส้เดือนดินอย่างเป็นระบบ ทำให้จัดการได้ง่าย แต่มีข้อจำกัดตรงที่ต้นทุนสูงมาก ดังนั้นต้องมีการศึกษาพันธุ์ที่เหมาะสม เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงที่สุด

ปุ๋ยอินทรีย์ที่ได้จากไส้เดือนดินมีอยู่ 2 ชนิดคือ ปุ๋ยอินทรีย์ชนิดแห้งและปุ๋ยอินทรีย์ชนิดน้ำ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับชนิดของวัตถุดิบหรืออาหารที่ใช้ โดยทั่วไปถ้าเป็นจากเศษพืชหรือผักจะได้ปุ๋ยอินทรีย์ทั้งชนิดน้ำและแห้ง แต่มีปริมาณน้อย ส่วนมูลสัตว์จะได้ปริมาณปุ๋ยอินทรีย์ที่มากกว่า แต่ไม่ได้ปุ๋ยอินทรีย์ชนิดน้ำ

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่สถานีวิจัยลำตะคอง วว. เลขที่ 333 หมู่ 12 ถนนมิตรภาพ ต.หนองสาหร่าย อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา 30130 โทร. 0-4439-0107, 0-4439-0150 , 08-1999-4770 โทรสาร 0-4439-0150 อีเมล lamtakhong@tistr.or.th, momtree_k@tistr.or.th

ชาวนาหนองโสนเลิกพึ่งเคมี หันปลูก ข้าวนิล ปลอดสาร

แม้ทุกปีมักจะหนีไม่พ้นปัญหาข้าวล้นตลาด ต้นข้าวเต็มไปด้วยสารเคมี แต่วันนี้ชาวนากลุ่มหนึ่งใน ต.หนองโสน อ.สามง่าม จ.พิจิตร กลับพลิกชีวิตหันมาปลูกข้าวพันธุ์หอมนิลปลอดสารพิษไว้รับประทานเอง ส่วนที่เหลือยังสามารถขายสร้างรายได้เป็นอย่างดี

นางแต๋ว สุขสวาท วัย 60 ปี ชาวนาบ้านหนองจิก ต.หนองโสน บอกว่า ปลูกข้าวพันธุ์หอมนิลไว้กว่า 5 ไร่ ขณะนี้เริ่มออกรวงให้ผลผลิต โดยจะนำข้าวไปขายให้เครือข่ายวิสาหกิจชุมชน ตำบลหนองโสน ที่รับประกันและซื้อข้าวหอมนิลถึงราคาตันละ 18,000 บาท ซึ่งมีราคาที่สูงกว่าข้าวเกือบทุกชนิด

ทั้งนี้ จะปลูกข้าวพันธุ์หอมนิลแบบปลอดสารพิษโดยไม่ใช้สารเคมี แต่จะใช้สารสกัดชีวภาพแทน ทำให้ข้าวที่ได้มาไร้สารพิษปลอมปน เกิดจากการผลิตข้าวด้วยมือของตัวเอง โดยส่วนหนึ่งเก็บไว้รับประทาน ส่วนหนึ่งก็จะนำไปจำหน่ายให้เครือข่ายวิสาหกิจชุมชน แต่สิ่งที่ได้คือมีรายได้เพิ่มขึ้น เพราะราคาสูงกว่า และลดต้นทุน เนื่องจากไม่ได้ใช้สารเคมี

“เท่าที่สังเกตดูสายพันธุ์ข้าวชนิดนี้ทนต่อโรคต่างๆ ได้ดี อย่างฤดูหนาวที่ผ่านมา ข้าวสายพันธุ์อื่นได้รับผลกระทบ แต่ข้าวสายพันธุ์หอมนิลกลับทนสภาพอากาศที่หนาวได้เป็นอย่างดี และสุขภาพก็แข็งแรง ตั้งแต่กินข้าวดังกล่าว โรคความดัน โรคเหน็บชา ที่เคยเป็นยังหายไป” ชาวนาคนเดิมเผย

ขณะที่ นายสุคล สุริยวงค์ ประธานเครือข่ายกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ตำบลหนองโสน บอกว่า สายพันธุ์ข้าวหอมนิล เป็นสายพันธุ์ข้าวเก่าแก่สายพันธุ์หนึ่งของ จ.พิจิตร ในจำนวนกว่า 30 สายพันธุ์ ที่ในขณะนี้เครือข่ายวิสาหกิจชุมชนเริ่มรวบรวมไว้และให้สมาชิกหันมาปลูกข้าว สายพันธุ์โบราณอีกครั้ง เนื่องจากเห็นว่าข้าวสายพันธุ์โบราณส่วนใหญ่ทนต่อโรค

“ข้าวหอมนิล ที่มีการเริ่มทดลองปลูกเพื่อเตรียมที่จะส่งออกไปยังต่างประเทศ โดยในขณะนี้มีพื้นที่ปลูกข้าวใน ต.หนองโสน เพิ่มขึ้นจากเดิมไม่กี่สิบไร่ จนขณะนี้มีถึงเกือบ 200 ไร่ และผลผลิตที่ได้ วิสาหกิจชุมชนก็จะรับประกันราคา เมื่อนำมาคัดเกรดก็สามารถขายต่อได้ถึงตันละ 20,000-25,000 บาท และกำลังเป็นที่นิยมรับประทานจำนวนมากเนื่องจากมีสรรพคุณทางยาเป็นอย่างดี” นายสุคลแจง

จากเหตุผลดังกล่าว ชาวนา จ.พิจิตร จึงเปลี่ยนแนวคิดจากการปลูกข้าวธรรมดารวงข้าวสีทอง เมล็ดข้าวสารสีขาว หันมาปลูก “ข้าวนิล” รวงข้าวและเมล็ดสีม่วงเข้ม ปลอดสารพิษ ลดพื้นที่การปลูกข้าวปกติในช่วงฤดูนาปรัง หันมาทำนาข้าวนิลที่ได้ราคาสูงถึงตันละ 18,000 บาท โดยการปลูกข้าวนิลด้วยวิธีใช้ปุ๋ยอินทรีย์ เพื่อให้เป็นข้าวปลอดสารพิษไว้บริโภคเอง ที่เหลือจากบริโภคแล้วจึงนำมาแปรรูปเพื่อจำหน่าย

สำหรับคุณสมบัติเฉพาะตัวของข้าวหอมนิลคือ เป็นข้าวเจ้าสีดำ หรือสีม่วงเข้ม เมล็ดใส ที่ได้จากการคัดพันธุ์กลายของข้าวเหนียวดำต้นเตี้ยจากจีน ข้าวเจ้าหอมนิลสูงประมาณ 60-75 เซนติเมตร มีอายุวันเก็บเกี่ยว 95-105 วัน มีการแตกกอดี ใบและลำต้นสีเขียวปนม่วง มีหูใบ โคนต้น ดอก และเมล็ดมีสีม่วงเข้ม ให้ผลผลิตประมาณ 400-700 กิโลกรัมต่อไร่ และถือเป็นข้าวที่มีโภชนาการสูง อีกทั้งยังเป็นข้าวที่มีศักยภาพในการแปรรูปทางอุตสาหกรรมอาหารสูงอีกด้วย

สายันต์ ชูฉ่ำ

ผู้ใหญ่สุภีร์ ดาหาร ทำฟาร์มเห็ดโคนญี่ปุ่น ขายกิโลกรัมละ 200 บาท ได้ผลดี ที่บ้านหนองโข่ย อำเภอเมืองขอนแก่น

คุณ สุภีร์ ดาหาร อายุ 47 ปี ผู้ใหญ่บ้านบ้านหนองโข่ย อยู่บ้านเลขที่ 175 หมู่ที่ 19 ตำบลท่าพระ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น จบการศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (เกษตรกรรม) จากวิทยาลัยเทคโนโลยีและอาชีวศึกษาวิทยาเขตเกษตรลำปาง ปัจจุบันเป็นมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา วิทยาเขตลำปาง

หลัง จากจบการศึกษาแล้ว ก็ไปสมัครเข้าทำงานเป็นลูกจ้างของกรมวิชาการเกษตร ตั้งแต่ปี 2527 ซึ่งงานที่ได้ทำส่วนใหญ่แล้วก็จะเป็นงานวิจัยส่งเสริมและพัฒนา หลังจากนั้นได้ไปเป็นครูอัตราจ้างอยู่ 1 ปีการศึกษา ก็หมดสัญญาจ้าง ปี 2529 ก็ไปสมัครเข้าทำงานซึ่งเป็นโครงการร่วมกับต่างประเทศของกระทรวงเกษตรและ สหกรณ์ จากนั้นก็เปลี่ยนงานไปเรื่อยๆ ซึ่งส่วนใหญ่แล้วจะเป็นงานโครงการของกรมวิชาการเกษตรมาตลอด จนถึงปี 2547 จึงลาออกจากงานมาทำกิจการของตัวเองอย่างจริงจัง

คุณสุภีร์ ดาหาร แต่งงานมีครอบครัวแล้วเมื่อปี 2530 กับ คุณทิพยาภา ดาหาร พยาบาลวิชาชีพ โรงพยาบาลโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม มีบุตรด้วยกัน 2 คน เป็นชายทั้งหมด ซึ่งในช่วงที่ทำงานเป็นลูกจ้างของกรมวิชาการเกษตรนั้น ได้มีโอกาสเดินทางไปปฏิบัติงานฝึกอบรม ศึกษาดูงานทั่วทุกภาคของประเทศไทยโดยเฉพาะภาคอีสานไปทุกจังหวัด จากแนวคิดตั้งแต่สมัยเรียนหนังสือ ซึ่งคิดไว้อยากมีฟาร์มเป็นของตนเอง ประกอบกับชอบงานที่เป็นอิสระ เพราะในช่วงที่ทำงานอยู่นั้นก็ได้ศึกษาอาชีพที่ได้ไปเห็นมา หาข้อดี ข้อเสียมาเปรียบเทียบกับสภาพพื้นที่ของตนเองว่าจะทำได้หรือไม่ ซึ่งมีที่ดินประมาณ 5 ไร่ ได้ปลูกมะม่วงไว้ 2 ไร่ ส่วนที่เหลือก็ปลูกมันสำปะหลังสลับกับข้าวโพดมาตลอด

ต่อมาปี 2540 ได้นำฝรั่งมาปลูกจำนวน 100 ต้น มะขามเทศ 50 ต้น และซื้อก้อนเชื้อเห็ดมาเปิดดอก จำนวน 2,000 ก้อน ฝรั่งที่ปลูกไว้ก็ให้ผลผลิตดี คุณภาพก็ดีในช่วงแรก แต่ก็มีปัญหาเรื่องแรงงานและต้องพ่นสารเคมีด้วย ซึ่งตนเองก็ไม่ชอบอยู่แล้ว และมะขามเทศก็มีปัญหาเช่นเดียวกับฝรั่ง

ส่วนเห็ดนั้นช่วงแรกจะเป็น เห็ดนางฟ้า โดยซื้อมาก้อนละ 4 บาท ปรากฏว่าได้ผลดีมากและก็ขายได้ราคาดี และสิ่งที่ชอบก็คือ ไม่ฉีดพ่นสารเคมี และก็ขายเห็ดได้ประมาณ 20,000 บาท หลังจากนั้นก็ได้ไปศึกษาดูงานการทำฟาร์มเห็ดจากหลายๆ แห่ง เพราะช่วงนั้นยังทำงานอยู่จึงมีโอกาสไปหลายแห่ง ซึ่งก็ได้นำข้อดี ข้อเสียของแต่ละฟาร์มมาปรับใช้กับฟาร์มของตนเอง จากนั้นก็ได้เริ่มซื้ออุปกรณ์มาเก็บไว้ พร้อมกับการศึกษาดูงานการเพาะเห็ดอยู่เรื่อยๆ และศึกษาจากหนังสือต่างๆ เริ่มหัดทำอาหารวุ้น PDA และทำหัวเชื้อและเมล็ดข้าวฟ่าง ทำช่วงแรกไม่ได้ผล แล้วก็ลองทำใหม่จนได้ผล หลังจากที่เตรียมอุปกรณ์การเพาะเห็ด ประกอบกับคิดว่ามีความชำนาญจากการเรียนรู้ด้วยตนเองแล้ว จึงตัดสินใจลาออกจากงานมาทำฟาร์มเห็ดอย่างเต็มตัว โดยในปีแรกก็เริ่มทำก้อนเชื้อเอง แต่เชื้อเห็ดได้สั่งซื้อจากที่อื่น โดยเพาะเห็ดขอนขาว จำนวน 6,000 ก้อน จำนวน 1 โรงเรือน ซึ่งให้ผลผลิตดีมาก คือเก็บผลผลิตได้ 4 เดือน คิดเป็นน้ำหนักประมาณ 1,000 กิโลกรัม ซึ่งในช่วงที่เปิดดอกเห็ดขอนขาวโรงแรกนี้ ก็ได้ฝึกทำเชื้อและทำอาหารวุ้นควบคู่กันไปด้วย เมื่อเริ่มทำได้แล้วก็เริ่มซื้ออุปกรณ์ในการทำหัวเชื้อ เช่น หม้อนึ่งความดัน ถังผสม และเครื่องอัดก้อนเชื้อ ซึ่งก็ได้ทุนมาจากผลผลิตของเห็ดขอนขาวโรงแรก

เมื่อผลิตหัวเชื้อได้ แล้ว ก็ได้เพิ่มการผลิตก้อนเชื้อเห็ดชนิดอื่นขึ้นอีก เช่น เห็ดนางรม เห็ดนางฟ้า เห็ดบด เห็ดนางนวล เห็ดหัวลิง เห็ดเป๋าฮื้อ และสุดท้ายก็ได้ทดลองเพาะเห็ดยานางิ (เห็ดโคนญี่ปุ่น) ซึ่งในตอนนี้ก็สามารถผลิตหัวเชื้อเห็ดที่กล่าวมาข้างต้นได้ทุกชนิดพร้อม จำหน่าย ซึ่งการเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่นในช่วงแรก เมื่อได้ผลผลิตในตอนแรกแม้แต่ตนเองก็ยังไม่กล้ารับประทานสักเท่าไหร่ แต่เมื่อได้เพาะแล้วก็ต้องลองดู ปรากฏว่าอร่อยดี จากนั้นก็ให้เพื่อนบ้านลองชิมดูก็มีทั้งคนกล้าและไม่กล้า แต่เมื่อได้ลองกินดูแล้วต้องขอเพิ่มอีก จากนั้นชาวบ้านก็เริ่มจะมีความคุ้นเคยกับเห็ดชนิดนี้ ลองซื้อไปทำกินที่บ้าน หลังจากนั้นจะกลับมาซื้อใหม่อีก ซึ่งในช่วงนั้นเห็ดโคนญี่ปุ่นก็เริ่มมีคนรู้จักมากขึ้นทั้งทางวิทยุ หนังสือพิมพ์ และโทรทัศน์มากขึ้น คนก็เริ่มรู้จักดียิ่งขึ้น ซึ่งผู้บริโภคในช่วงแรกก็จะเป็นผู้ที่ทำงานในสำนักงานหรือส่วนราชการต่างๆ แต่ช่วงหลังมาระดับชาวบ้านก็ซื้อไปประกอบอาหารมากขึ้น โดยมีความเชื่อว่าเห็ดชนิดนี้เป็นได้ทั้งอาหารและยา ซึ่งเห็ดโคนญี่ปุ่นนี้จะมีข้อดีก็คือ การดูแลรักษาเหมือนเห็ดนางฟ้าแต่ราคาเท่าเห็ดหอม และก็สามารถผลิตได้ทุกฤดู อายุการให้ผลผลิตแต่ละรุ่นนาน 12 เดือน รสชาติอร่อย อ่อนนุ่ม กรอบ เมื่อเทียบกับเห็ดหอมมีความกรอบมากกว่า เป็นทั้งอาหารและมีสรรพคุณทางยาด้วย แต่จะมีข้อเสียก็คือ เมื่อให้ผลผลิตแล้วจะมีระยะพักตัวนานกว่าเห็ดชนิดอื่นคือ 20-30 วัน

วิธีการเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่น

สูตรส่วนผสมการเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่น

1. ขี้เลื่อย 100 กิโลกรัม

2. รำอ่อน 100 กิโลกรัม

3. ปูนขาว 2 กิโลกรัม

4. ดีเกลือ 3 ขีด

5. พูไมท์ 2 กิโลกรัม

6. แป้งข้าวเหนียว 1 กิโลกรัม

7. น้ำ 60-70%

วิธีคลุกส่วนผสมและการนึ่งฆ่าเชื้อ

นำวัสดุส่วนผสมคลุกเคล้าให้เข้ากัน ในขั้นสุดท้ายนำน้ำมาผสมลงไปให้พอเหมาะ อย่าให้แฉะเกินไป บรรจุลงถุงอัดให้แน่น ใส่คอขวดพลาสติค รัดด้วยยางรัด แล้วนำไปนึ่ง ในอุณหภูมิ 100 องศาเซลเซียส ใช้เวลา 3-4 ชั่วโมง การจับเวลาในการนึ่งควรจับหลังจากที่มีไอน้ำพุ่งขึ้นมาเป็นเส้นตรง หลังจากนึ่งเสร็จแล้วปล่อยให้เย็น แล้วนำออกจากหม้อนึ่ง นำเข้าห้องเขี่ยเชื้อ

วิธีการเขี่ยเชื้อเห็ดโคนญี่ปุ่นลงถุงพลาสติค

วัสดุในการเขี่ยเชื้อ

1. ขวดหัวเชื้อเห็ด

2. ตะเกียงแอลกอฮอล์

3. สำลี

4. ไม้ขีดไฟ

5. กระดาษหนังสือพิมพ์ตัดเป็นชิ้นเล็กๆ ขนาด 2.5×4 นิ้ว

6. ยางรัด

ขั้นตอนการเขี่ยเชื้อเห็ดโคนญี่ปุ่น

1. จุดตะเกียงแอลกอฮอล์

2. นำขวดเชื้อมาลนไฟที่ตะเกียง

3. เช็ดมือให้สะอาดด้วยแอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อ 70%

4. นำขวดเชื้อที่ลนไฟแล้วมาแคะหรือย่อยให้หัวเชื้อละเอียด

5. หลังจากเขี่ยเชื้อลงถุงเรียบร้อยแล้ว ปิดกระดาษ แล้วรัดด้วยยางรัดทันที

6. นำก้อนที่เขี่ยแล้วขึ้นตั้งเรียงไว้เพื่อบ่มเชื้อในโรงเรือนบ่ม ใช้ระยะเวลาในการบ่มประมาณ 45-50 วัน สามารถนำไปเปิดเอาดอกในโรงเรือนได้

7. เชื้อ 1 ขวด ควรเขี่ยลงถุงได้ 32-35 ถุง

ลักษณะโรงเรือนเห็ดโคนญี่ปุ่น

ลักษณะ โรงเรือนเหมือนกับการเพาะเห็ดนางฟ้านางรมทั่วๆ ไปคือขนาด 4.5×10 เมตร ด้านข้างสูงประมาณ 1.4 เมตร บรรจุก้อนเชื้อได้ 6,000 ก้อน หลังคามุงด้วยหญ้าคาหรือใบจาก ด้านข้างกั้นด้วยซาแรน 60% โครงสร้างภายในทำเป็นแผง เอียงทำมุม 75 องศาเซลเซียส การสร้างโรงเรือนควรสร้างในแนวทิศตะวันออก-ตก เพื่อการถ่ายเทอากาศได้ดี

การดูแลรักษา

หลัง จากบ่มเชื้อครบ 45-50 วัน แล้วนำก้อนเชื้อเข้าสู่โรงเปิดดอก โดยแกะกระดาษ เขี่ยข้าวฟ่างและสำลีออกให้หมด ทำความสะอาดพื้นโรงเรือน รดน้ำให้ชุ่ม วันละ 3 เวลา คือเช้า เที่ยง เย็น เห็ดจะออกดอกได้ดี

วิธีการเก็บดอกเห็ดโคนญี่ปุ่น

ใช้ มือกดปากถุงเห็ดไว้ อีกมือหนึ่งค่อยๆ ดึงดอกเห็ดออกจากถุงอย่าให้หน้าก้อนเห็ดแตก และอย่าพยายามให้มีเศษขาของดอกเห็ดปิดรูถุง เพราะจะทำให้เกิดเชื้อรา ปิดปากถุงเห็ดกันเห็ดรุ่นต่อไปไม่ให้ออกดอกมาได้

“สำหรับราคาจำหน่าย เห็ดภายในฟาร์มมีดังนี้ ราคาดอกเห็ด เห็ดโคนญี่ปุ่น กิโลกรัมละ 150-200 บาท เห็ดบด 100 บาท เห็ดขอนขาว 60 บาท เห็ดนางฟ้า-นางรม 50 บาท เห็ดเป๋าฮื้อ 60 บาท ส่วนราคาก้อนเชื้อเห็ดโคนญี่ปุ่นก้อนละ 10 บาท ขอนขาว 6 บาท นางฟ้า นางรม 5 บาท เป๋าฮื้อ 7 บาท”

ในปัจจุบันนี้ถึงแม้ว่า กิจกรรมหลักในสวนจะเป็นการเพาะเห็ด แต่ก็ยังมีกิจกรรมอื่นๆ ที่ทำผสมผสานกันไป ซึ่งได้แก่ การผลิตปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพจากก้อนเชื้อเห็ดเก่าจำหน่าย การเลี้ยงกบ จำนวน 4 บ่อ การเลี้ยงปลาดุกในบ่อซีเมนต์ จำนวน 2 บ่อ เตาเผาถ่านคุณภาพสูง จำนวน 1 เตา เพื่อผลิตน้ำส้มควันไม้ เลี้ยงหมูป่า และหมูลูกผสม พ่อพันธุ์ 1 ตัว แม่พันธุ์ 4 ตัว ปลูกน้อยหน่า 50 ต้น ฝรั่ง 50 ต้น และปลูกไผ่บงหวาน จำนวน 100 กอ โดยกิจกรรมเสริมทั้งหมดนี้ได้ทำควบคู่ไปกับการเพาะเห็ด และก็ได้เก็บเกี่ยวผลผลิตแล้วทุกกิจกรรม ทำให้มีรายได้และความเป็นอยู่ดีขึ้นเป็นลำดับ

ปัจจุบันคุณสุภีร์ ดาหาร ได้รับความไว้วางใจจากประชาชนในหมู่บ้าน ให้เป็นผู้ใหญ่บ้านบ้านหนองโข่ย หมู่ที่ 19 ตำบลท่าพระ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น และยังให้ความร่วมมือกับสำนักงานเกษตรอำเภอเมืองขอนแก่น ใช้ฟาร์มเห็ดของตนเองเป็นจุดถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตร เพื่อให้ความรู้แก่เกษตรกรและผู้ที่สนใจโดยทั่วไป ท่านใดสนใจอยากจะเยี่ยมชมผลงานหรือสอบถามความรู้และข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ โทร. (081) 975-2612, (043) 261-835

วันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2552 ปีที่ 21 ฉบับที่ 453
อำพน ศิริคำ

ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง ทางเลือกของเกษตรกรยุคนี้

แม้ทุกวันนี้ราคาน้ำมันเชื้อเพลิงจะมีการปรับตัวขึ้นลงไม่รุนแรงเหมือนปี 2551 ที่ผ่านมา ทำให้หลายคนไม่ค่อยได้รับผลกระทบมากนัก แต่ราคาน้ำมันก็ยังส่งผลต่อสินค้าเกษตรอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะปัจจัยการผลิตของเกษตรกร นั่นคือ ปุ๋ยเคมีที่ยังมีต้นทุนสูงอยู่ ด้วยเหตุนี้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้มอบหมายให้กรมพัฒนาที่ดินเร่งส่งเสริมให้เกษตรกรผลิตและใช้ปุ๋ยอินทรีย์ ทดแทนปุ๋ยเคมี เพื่อลดต้นทุนการผลิตและสร้างความมั่นคงให้กับเกษตรกร

นายชาติชาย พุคยาภรณ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า ในช่วงที่ปุ๋ยเคมีปรับราคา เกษตรกรต้องแบกรับภาระต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น ในขณะที่ราคาจำหน่ายผลผลิตทางการเกษตรไม่ได้ปรับตามขึ้นไปสักเท่าไรนั้น ทางเลือกทางรอดที่เกษตรกรจะพึงปฏิบัติได้ คือ การพลิกวิกฤติให้เป็นโอกาสโดยการหันกลับมาใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงในการดำรง ชีวิตด้วยการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ที่เกษตรกรสามารถผลิตได้เอง โดยใช้วัสดุทางการเกษตร เศษพืช เศษอาหารที่มีอยู่ในท้องถิ่นให้เกิดประโยชน์

โดยในปีที่ผ่านมากรมพัฒนาที่ดินได้คิดค้นวิธีการผลิตปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง ที่ผลิตมาจากวัสดุอินทรีย์ หรืออนินทรีย์ธรรมชาติ ที่มีอยู่ในท้องถิ่นและมีธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมสูง มาผ่านกระบวนการผลิตให้ได้ปุ๋ยอินทรีย์มีคุณภาพตรงตามความต้องการธาตุอาหาร ของพืชแต่ละชนิด ซึ่งได้เริ่มส่งเสริมและถ่ายทอดความรู้สู่เกษตรกรใช้กับพืชชนิดต่าง ๆ มาระยะ หนึ่งแล้ว ได้ผลเป็นที่น่าพอใจ

ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงสูตรกรมพัฒนาที่ดินนั้น จะมีธาตุอาหารที่ครบถ้วน ใช้ในปริมาณที่น้อยกว่าปุ๋ยหมัก โดยใช้สารเร่ง พด.1, 2 และ 9 เป็นสารเร่งในการผลิตปุ๋ยดังกล่าวออกมา ซึ่งจะทำให้ปุ๋ยอินทรีย์ที่จะผลิตออก มานั้นมีคุณสมบัติใกล้เคียงกับปุ๋ยเคมี แม้ว่าจะใช้เป็นปริมาณที่มากกว่าสารเคมี 2 เท่า แต่เทียบราคาต่อหน่วยแล้วจะทำให้เกษตรกรประหยัดต้นทุนการใช้สารเคมีเพื่อการ บำรุงดินและพืชลงไปได้

“การใช้ปุ๋ยอินทรีย์ไม่เพียงแต่ช่วยลดต้นทุนการผลิตเท่านั้น ยังเป็นการลดการพึ่งพาต่างประเทศ ทำให้ไม่ต้องสูญเสียเงินตราในการนำเข้าปุ๋ยเคมีจากต่างประเทศได้ปีละหลาย หมื่นล้านบาท นอกจากนั้น ถ้าเกษตรกรสามารถผลิตปุ๋ยอินทรีย์ได้จำนวนมากมีการรวมตัวกันผลิต ยังนำที่เหลือมาจำหน่ายสร้างรายได้เสริมได้อีกทางหนึ่ง” นายชาติชาย กล่าว

ด้าน นายบัณฑิต ตันศิริ อธิบดีกรมพัฒนาที่ดิน กล่าวเพิ่มเติมว่า ขณะนี้กรมฯ ได้นำสูตรปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงไปส่งเสริมให้เกษตรกรผลิตไว้ใช้เอง โดยเป็นสูตรที่เหมาะสมกับพืชและดินแต่ละชนิด ล่าสุดได้นำร่องโครงการทดสอบการใช้ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงในข้าว คาดว่าจะสามารถสรุปผลการดำเนินงานได้ภายในเดือนธันวาคมนี้ ซึ่งจะทำให้ทราบว่าการใช้ปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูงเมื่อเปรียบเทียบกับการใช้ ปุ๋ยเคมี อะไรได้ผลผลิตมากกว่ากัน และสามารถลดต้นทุน การผลิตได้มากน้อยแค่ไหน เมื่อได้ผลสัมฤทธิ์ แล้วเชื่อมั่นว่าจะเป็นแนวทางในการส่งเสริมให้เกษตรกรหันมาใช้ปุ๋ยอินทรีย์ ทดแทนปุ๋ยเคมีได้มากขึ้นจากเดิมแน่นอน

หากเกษตรกรท่านใดสนใจสูตรการทำปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง สามารถสอบถามข้อมูลได้จากกรมพัฒนาที่ดิน หรือหมอดินอาสาที่มีอยู่กว่า 70,000 คนทั่วประเทศ.

หลังจากที่กรมพัฒนาที่ดินจัดตั้ง กลุ่มเกษตรกรใช้สารอินทรีย์ทดแทนสารเคมีทางการเกษตร มาตั้งแต่ปี 2550 ปีละ 17,000 กลุ่ม เกษตรกรเป้าหมาย 850,000 ราย ปรากฏว่าโครงการเป็นที่สนใจ มีเกษตรกรสนใจที่จะเข้าร่วมโครงการจำนวนมาก โดยเฉพาะในสภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ ที่ส่งผลให้ปัจจัยการผลิตทางการเกษตรปรับราคาสูงขึ้น โดยเฉพาะปุ๋ยเคมี เกษตรกรส่วนใหญ่จึงหันกลับมาหาหนทางที่สามารถลดต้นทุนการผลิตให้ได้มากที่สุด ซึ่งทางออกที่ดีที่สุดก็คือการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ที่สามารถผลิตได้เองจากเศษ วัสดุเหลือใช้ที่มีอยู่รอบ ๆ ตัว

นายบัณฑิต ตันศิริ อธิบดีกรมพัฒนาที่ดิน กล่าวว่า หลังจากที่กรมพัฒนาที่ดินจัดตั้งกลุ่มเกษตรกรใช้สารอินทรีย์ทดแทนสารเคมีทางการมากว่า 2 ปี จากการติดตามผลปรากฏว่ากลุ่มเกษตรกรกว่า 50% สามารถขับเคลื่อนงานได้อย่างต่อเนื่องและเห็นผลเป็นรูปธรรมมีการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ใช้เองและจำหน่ายในชุมชน สร้างความเข้มแข็งพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

โดยบางกลุ่มสามารถสร้างโรงปุ๋ยขนาดเล็กได้เอง แต่บางกลุ่มที่มีกำลังเงินทุนน้อยก็ยังไมสามารถสร้างได้ ดังนั้น กรมฯ ได้ขอความร่วมมือไปยังองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้เข้ามาช่วยสนับสนุนงบใน การจัดสร้างโรงปุ๋ยให้กับกลุ่มเกษตรกร พร้อมกันนี้ในปีงบประมาณ 2553 กรมฯ ได้ของบในการจัดตั้งโรงปุ๋ยให้กับกลุ่มเกษตรกรได้ 50 โรง ซึ่งจะทำให้กลุ่มเกษตรกรมีความเข้มแข็งยิ่งขึ้น นอกจากนี้ กรมฯ ได้ประสานกับโรงงานอุตสาหกรรมที่ผลิตน้ำตาล เพื่อขอซื้อกากน้ำตาลในราคาถูก เนื่องจากที่ผ่านมาราคากากน้ำตาลที่เกษตรกรซื้อจะตกอยู่ที่กิโลกรัมละ 8-10 บาท แต่ถ้ากลุ่มเกษตรกรซื้อจำนวนมากมาเก็บสต๊อกไว้ตามศูนย์เรียนรู้หรือโรงปุ๋ย อินทรีย์ทั่วประเทศจะสามารถลดราคาเหลือเพียงกิโลกรัมละ 5 บาท แล้วขายต่อให้กับเกษตรกรในราคาทุนก็จะช่วยลดต้นทุนการผลิตให้กับเกษตรกรได้ มาก

หลังจากส่งเสริมให้เกษตรกรผลิตปุ๋ยอินทรีย์แล้ว กรมฯ ก็ต้องเร่งรับรองคุณภาพปุ๋ยของกลุ่มเกษตรกร เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับผู้บริโภค ซึ่งในปีนี้ตั้งเป้ารับรองมาตรฐานสินค้า Q ให้ได้อย่างน้อย 250 แห่ง พร้อมกันนี้ได้ส่งเจ้าหน้าที่เข้าไปดูแลกระบวนการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ของแต่ละ กลุ่มอย่างใกล้ชิด เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพการผลิตและการดำเนินงานของกลุ่มให้สามารถอยู่รอดด้วยการพึ่งพาตนเอง โรงปุ๋ยที่อยู่ในเกรดซีก็ต้องพัฒนายกระดับขึ้นมาสู่ระดับบีและเอต่อไปให้ได้ และสร้างกลุ่มใหม่ขึ้นมาทดแทนไปเรื่อย ๆ

สำหรับกลุ่มเกษตรกรที่ยังไม่มีความเข้มแข็ง มีสาเหตุหลัก ๆ มาจากความไม่พร้อมของเกษตรกรในพื้นที่ที่ไม่อาจรวมกลุ่มกันดำเนินการได้ รวมถึงบางแห่งไม่มีวัตถุดิบที่เหมาะสมในการนำมาผลิตเป็นปุ๋ยอินทรีย์ ซึ่งกรมฯ จะเร่งเข้าไปแก้ไขปัญหาให้ทุกกลุ่มตามความเหมาะสม โดยมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของเกษตรกร องค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่น ตลอดจนหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้โครงการดังกล่าวสำเร็จลุล่วงตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ ซึ่งผลประโยชน์จะตกอยู่ที่เกษตรกรทั้งผู้ผลิตปุ๋ยอินทรีย์และผู้ใช้ รวมไปถึงผู้บริโภค

นอกจากการจัดตั้งกลุ่มเกษตรกรใช้สารอินทรีย์ทดแทนสารเคมีแล้ว กรมพัฒนาที่ดินยังมีโครงการเกษตรอินทรีย์ในโรงเรียนและโครงการอื่น ๆ อีกมากมาย ที่ล้วนแต่เป็นโครงการที่จะเข้าไปช่วยให้เกษตรกรมีระบบการผลิตที่เน้นการพึ่งพาธรรมชาติ พึ่งพาตนเองมากขึ้น ซึ่งเป็นวิถีการผลิตพืชผลทางการเกษตรที่มีความยั่งยืนและมั่นคง หากเกษตรกรสนใจระบบการผลิตเกษตรอินทรีย์สามารถขอความรู้ได้ที่กรมพัฒนาที่ดินหรือหมอดินอาสาประจำหมู่บ้านกว่า 70,000 รายทั่วประเทศ.