ข่าวเกษตร

ผู้ใหญ่สุภีร์ ดาหาร ทำฟาร์มเห็ดโคนญี่ปุ่น ขายกิโลกรัมละ 200 บาท ได้ผลดี ที่บ้านหนองโข่ย อำเภอเมืองขอนแก่น

คุณ สุภีร์ ดาหาร อายุ 47 ปี ผู้ใหญ่บ้านบ้านหนองโข่ย อยู่บ้านเลขที่ 175 หมู่ที่ 19 ตำบลท่าพระ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น จบการศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (เกษตรกรรม) จากวิทยาลัยเทคโนโลยีและอาชีวศึกษาวิทยาเขตเกษตรลำปาง ปัจจุบันเป็นมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา วิทยาเขตลำปาง

หลัง จากจบการศึกษาแล้ว ก็ไปสมัครเข้าทำงานเป็นลูกจ้างของกรมวิชาการเกษตร ตั้งแต่ปี 2527 ซึ่งงานที่ได้ทำส่วนใหญ่แล้วก็จะเป็นงานวิจัยส่งเสริมและพัฒนา หลังจากนั้นได้ไปเป็นครูอัตราจ้างอยู่ 1 ปีการศึกษา ก็หมดสัญญาจ้าง ปี 2529 ก็ไปสมัครเข้าทำงานซึ่งเป็นโครงการร่วมกับต่างประเทศของกระทรวงเกษตรและ สหกรณ์ จากนั้นก็เปลี่ยนงานไปเรื่อยๆ ซึ่งส่วนใหญ่แล้วจะเป็นงานโครงการของกรมวิชาการเกษตรมาตลอด จนถึงปี 2547 จึงลาออกจากงานมาทำกิจการของตัวเองอย่างจริงจัง

คุณสุภีร์ ดาหาร แต่งงานมีครอบครัวแล้วเมื่อปี 2530 กับ คุณทิพยาภา ดาหาร พยาบาลวิชาชีพ โรงพยาบาลโกสุมพิสัย จังหวัดมหาสารคาม มีบุตรด้วยกัน 2 คน เป็นชายทั้งหมด ซึ่งในช่วงที่ทำงานเป็นลูกจ้างของกรมวิชาการเกษตรนั้น ได้มีโอกาสเดินทางไปปฏิบัติงานฝึกอบรม ศึกษาดูงานทั่วทุกภาคของประเทศไทยโดยเฉพาะภาคอีสานไปทุกจังหวัด จากแนวคิดตั้งแต่สมัยเรียนหนังสือ ซึ่งคิดไว้อยากมีฟาร์มเป็นของตนเอง ประกอบกับชอบงานที่เป็นอิสระ เพราะในช่วงที่ทำงานอยู่นั้นก็ได้ศึกษาอาชีพที่ได้ไปเห็นมา หาข้อดี ข้อเสียมาเปรียบเทียบกับสภาพพื้นที่ของตนเองว่าจะทำได้หรือไม่ ซึ่งมีที่ดินประมาณ 5 ไร่ ได้ปลูกมะม่วงไว้ 2 ไร่ ส่วนที่เหลือก็ปลูกมันสำปะหลังสลับกับข้าวโพดมาตลอด

ต่อมาปี 2540 ได้นำฝรั่งมาปลูกจำนวน 100 ต้น มะขามเทศ 50 ต้น และซื้อก้อนเชื้อเห็ดมาเปิดดอก จำนวน 2,000 ก้อน ฝรั่งที่ปลูกไว้ก็ให้ผลผลิตดี คุณภาพก็ดีในช่วงแรก แต่ก็มีปัญหาเรื่องแรงงานและต้องพ่นสารเคมีด้วย ซึ่งตนเองก็ไม่ชอบอยู่แล้ว และมะขามเทศก็มีปัญหาเช่นเดียวกับฝรั่ง

ส่วนเห็ดนั้นช่วงแรกจะเป็น เห็ดนางฟ้า โดยซื้อมาก้อนละ 4 บาท ปรากฏว่าได้ผลดีมากและก็ขายได้ราคาดี และสิ่งที่ชอบก็คือ ไม่ฉีดพ่นสารเคมี และก็ขายเห็ดได้ประมาณ 20,000 บาท หลังจากนั้นก็ได้ไปศึกษาดูงานการทำฟาร์มเห็ดจากหลายๆ แห่ง เพราะช่วงนั้นยังทำงานอยู่จึงมีโอกาสไปหลายแห่ง ซึ่งก็ได้นำข้อดี ข้อเสียของแต่ละฟาร์มมาปรับใช้กับฟาร์มของตนเอง จากนั้นก็ได้เริ่มซื้ออุปกรณ์มาเก็บไว้ พร้อมกับการศึกษาดูงานการเพาะเห็ดอยู่เรื่อยๆ และศึกษาจากหนังสือต่างๆ เริ่มหัดทำอาหารวุ้น PDA และทำหัวเชื้อและเมล็ดข้าวฟ่าง ทำช่วงแรกไม่ได้ผล แล้วก็ลองทำใหม่จนได้ผล หลังจากที่เตรียมอุปกรณ์การเพาะเห็ด ประกอบกับคิดว่ามีความชำนาญจากการเรียนรู้ด้วยตนเองแล้ว จึงตัดสินใจลาออกจากงานมาทำฟาร์มเห็ดอย่างเต็มตัว โดยในปีแรกก็เริ่มทำก้อนเชื้อเอง แต่เชื้อเห็ดได้สั่งซื้อจากที่อื่น โดยเพาะเห็ดขอนขาว จำนวน 6,000 ก้อน จำนวน 1 โรงเรือน ซึ่งให้ผลผลิตดีมาก คือเก็บผลผลิตได้ 4 เดือน คิดเป็นน้ำหนักประมาณ 1,000 กิโลกรัม ซึ่งในช่วงที่เปิดดอกเห็ดขอนขาวโรงแรกนี้ ก็ได้ฝึกทำเชื้อและทำอาหารวุ้นควบคู่กันไปด้วย เมื่อเริ่มทำได้แล้วก็เริ่มซื้ออุปกรณ์ในการทำหัวเชื้อ เช่น หม้อนึ่งความดัน ถังผสม และเครื่องอัดก้อนเชื้อ ซึ่งก็ได้ทุนมาจากผลผลิตของเห็ดขอนขาวโรงแรก

เมื่อผลิตหัวเชื้อได้ แล้ว ก็ได้เพิ่มการผลิตก้อนเชื้อเห็ดชนิดอื่นขึ้นอีก เช่น เห็ดนางรม เห็ดนางฟ้า เห็ดบด เห็ดนางนวล เห็ดหัวลิง เห็ดเป๋าฮื้อ และสุดท้ายก็ได้ทดลองเพาะเห็ดยานางิ (เห็ดโคนญี่ปุ่น) ซึ่งในตอนนี้ก็สามารถผลิตหัวเชื้อเห็ดที่กล่าวมาข้างต้นได้ทุกชนิดพร้อม จำหน่าย ซึ่งการเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่นในช่วงแรก เมื่อได้ผลผลิตในตอนแรกแม้แต่ตนเองก็ยังไม่กล้ารับประทานสักเท่าไหร่ แต่เมื่อได้เพาะแล้วก็ต้องลองดู ปรากฏว่าอร่อยดี จากนั้นก็ให้เพื่อนบ้านลองชิมดูก็มีทั้งคนกล้าและไม่กล้า แต่เมื่อได้ลองกินดูแล้วต้องขอเพิ่มอีก จากนั้นชาวบ้านก็เริ่มจะมีความคุ้นเคยกับเห็ดชนิดนี้ ลองซื้อไปทำกินที่บ้าน หลังจากนั้นจะกลับมาซื้อใหม่อีก ซึ่งในช่วงนั้นเห็ดโคนญี่ปุ่นก็เริ่มมีคนรู้จักมากขึ้นทั้งทางวิทยุ หนังสือพิมพ์ และโทรทัศน์มากขึ้น คนก็เริ่มรู้จักดียิ่งขึ้น ซึ่งผู้บริโภคในช่วงแรกก็จะเป็นผู้ที่ทำงานในสำนักงานหรือส่วนราชการต่างๆ แต่ช่วงหลังมาระดับชาวบ้านก็ซื้อไปประกอบอาหารมากขึ้น โดยมีความเชื่อว่าเห็ดชนิดนี้เป็นได้ทั้งอาหารและยา ซึ่งเห็ดโคนญี่ปุ่นนี้จะมีข้อดีก็คือ การดูแลรักษาเหมือนเห็ดนางฟ้าแต่ราคาเท่าเห็ดหอม และก็สามารถผลิตได้ทุกฤดู อายุการให้ผลผลิตแต่ละรุ่นนาน 12 เดือน รสชาติอร่อย อ่อนนุ่ม กรอบ เมื่อเทียบกับเห็ดหอมมีความกรอบมากกว่า เป็นทั้งอาหารและมีสรรพคุณทางยาด้วย แต่จะมีข้อเสียก็คือ เมื่อให้ผลผลิตแล้วจะมีระยะพักตัวนานกว่าเห็ดชนิดอื่นคือ 20-30 วัน

วิธีการเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่น

สูตรส่วนผสมการเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่น

1. ขี้เลื่อย 100 กิโลกรัม

2. รำอ่อน 100 กิโลกรัม

3. ปูนขาว 2 กิโลกรัม

4. ดีเกลือ 3 ขีด

5. พูไมท์ 2 กิโลกรัม

6. แป้งข้าวเหนียว 1 กิโลกรัม

7. น้ำ 60-70%

วิธีคลุกส่วนผสมและการนึ่งฆ่าเชื้อ

นำวัสดุส่วนผสมคลุกเคล้าให้เข้ากัน ในขั้นสุดท้ายนำน้ำมาผสมลงไปให้พอเหมาะ อย่าให้แฉะเกินไป บรรจุลงถุงอัดให้แน่น ใส่คอขวดพลาสติค รัดด้วยยางรัด แล้วนำไปนึ่ง ในอุณหภูมิ 100 องศาเซลเซียส ใช้เวลา 3-4 ชั่วโมง การจับเวลาในการนึ่งควรจับหลังจากที่มีไอน้ำพุ่งขึ้นมาเป็นเส้นตรง หลังจากนึ่งเสร็จแล้วปล่อยให้เย็น แล้วนำออกจากหม้อนึ่ง นำเข้าห้องเขี่ยเชื้อ

วิธีการเขี่ยเชื้อเห็ดโคนญี่ปุ่นลงถุงพลาสติค

วัสดุในการเขี่ยเชื้อ

1. ขวดหัวเชื้อเห็ด

2. ตะเกียงแอลกอฮอล์

3. สำลี

4. ไม้ขีดไฟ

5. กระดาษหนังสือพิมพ์ตัดเป็นชิ้นเล็กๆ ขนาด 2.5×4 นิ้ว

6. ยางรัด

ขั้นตอนการเขี่ยเชื้อเห็ดโคนญี่ปุ่น

1. จุดตะเกียงแอลกอฮอล์

2. นำขวดเชื้อมาลนไฟที่ตะเกียง

3. เช็ดมือให้สะอาดด้วยแอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อ 70%

4. นำขวดเชื้อที่ลนไฟแล้วมาแคะหรือย่อยให้หัวเชื้อละเอียด

5. หลังจากเขี่ยเชื้อลงถุงเรียบร้อยแล้ว ปิดกระดาษ แล้วรัดด้วยยางรัดทันที

6. นำก้อนที่เขี่ยแล้วขึ้นตั้งเรียงไว้เพื่อบ่มเชื้อในโรงเรือนบ่ม ใช้ระยะเวลาในการบ่มประมาณ 45-50 วัน สามารถนำไปเปิดเอาดอกในโรงเรือนได้

7. เชื้อ 1 ขวด ควรเขี่ยลงถุงได้ 32-35 ถุง

ลักษณะโรงเรือนเห็ดโคนญี่ปุ่น

ลักษณะ โรงเรือนเหมือนกับการเพาะเห็ดนางฟ้านางรมทั่วๆ ไปคือขนาด 4.5×10 เมตร ด้านข้างสูงประมาณ 1.4 เมตร บรรจุก้อนเชื้อได้ 6,000 ก้อน หลังคามุงด้วยหญ้าคาหรือใบจาก ด้านข้างกั้นด้วยซาแรน 60% โครงสร้างภายในทำเป็นแผง เอียงทำมุม 75 องศาเซลเซียส การสร้างโรงเรือนควรสร้างในแนวทิศตะวันออก-ตก เพื่อการถ่ายเทอากาศได้ดี

การดูแลรักษา

หลัง จากบ่มเชื้อครบ 45-50 วัน แล้วนำก้อนเชื้อเข้าสู่โรงเปิดดอก โดยแกะกระดาษ เขี่ยข้าวฟ่างและสำลีออกให้หมด ทำความสะอาดพื้นโรงเรือน รดน้ำให้ชุ่ม วันละ 3 เวลา คือเช้า เที่ยง เย็น เห็ดจะออกดอกได้ดี

วิธีการเก็บดอกเห็ดโคนญี่ปุ่น

ใช้ มือกดปากถุงเห็ดไว้ อีกมือหนึ่งค่อยๆ ดึงดอกเห็ดออกจากถุงอย่าให้หน้าก้อนเห็ดแตก และอย่าพยายามให้มีเศษขาของดอกเห็ดปิดรูถุง เพราะจะทำให้เกิดเชื้อรา ปิดปากถุงเห็ดกันเห็ดรุ่นต่อไปไม่ให้ออกดอกมาได้

“สำหรับราคาจำหน่าย เห็ดภายในฟาร์มมีดังนี้ ราคาดอกเห็ด เห็ดโคนญี่ปุ่น กิโลกรัมละ 150-200 บาท เห็ดบด 100 บาท เห็ดขอนขาว 60 บาท เห็ดนางฟ้า-นางรม 50 บาท เห็ดเป๋าฮื้อ 60 บาท ส่วนราคาก้อนเชื้อเห็ดโคนญี่ปุ่นก้อนละ 10 บาท ขอนขาว 6 บาท นางฟ้า นางรม 5 บาท เป๋าฮื้อ 7 บาท”

ในปัจจุบันนี้ถึงแม้ว่า กิจกรรมหลักในสวนจะเป็นการเพาะเห็ด แต่ก็ยังมีกิจกรรมอื่นๆ ที่ทำผสมผสานกันไป ซึ่งได้แก่ การผลิตปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพจากก้อนเชื้อเห็ดเก่าจำหน่าย การเลี้ยงกบ จำนวน 4 บ่อ การเลี้ยงปลาดุกในบ่อซีเมนต์ จำนวน 2 บ่อ เตาเผาถ่านคุณภาพสูง จำนวน 1 เตา เพื่อผลิตน้ำส้มควันไม้ เลี้ยงหมูป่า และหมูลูกผสม พ่อพันธุ์ 1 ตัว แม่พันธุ์ 4 ตัว ปลูกน้อยหน่า 50 ต้น ฝรั่ง 50 ต้น และปลูกไผ่บงหวาน จำนวน 100 กอ โดยกิจกรรมเสริมทั้งหมดนี้ได้ทำควบคู่ไปกับการเพาะเห็ด และก็ได้เก็บเกี่ยวผลผลิตแล้วทุกกิจกรรม ทำให้มีรายได้และความเป็นอยู่ดีขึ้นเป็นลำดับ

ปัจจุบันคุณสุภีร์ ดาหาร ได้รับความไว้วางใจจากประชาชนในหมู่บ้าน ให้เป็นผู้ใหญ่บ้านบ้านหนองโข่ย หมู่ที่ 19 ตำบลท่าพระ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น และยังให้ความร่วมมือกับสำนักงานเกษตรอำเภอเมืองขอนแก่น ใช้ฟาร์มเห็ดของตนเองเป็นจุดถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตร เพื่อให้ความรู้แก่เกษตรกรและผู้ที่สนใจโดยทั่วไป ท่านใดสนใจอยากจะเยี่ยมชมผลงานหรือสอบถามความรู้และข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ โทร. (081) 975-2612, (043) 261-835

วันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2552 ปีที่ 21 ฉบับที่ 453
อำพน ศิริคำ

หนุนเกษตรกรเพาะเห็ดฟางด้วย เตาสารพัดประโยชน์ – เตาผลิตไอน้ำสำหรับโรงเรือนเพาะเห็ด

อาจารย์ ลือพงษ์ ลือนาม อาจารย์ประจำภาควิชาเทคนิคเกษตร คณะเทคโนโลยีการเกษตร สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง หัวหน้า โครงการการพัฒนาเตาผลิตไอน้ำสำหรับโรงเรือนเพาะเห็ด อันเป็นโครงการที่ได้รับการสนับสนุนจาก สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริม สุขภาพ (สสส.) กล่าวว่า เกษตรกรผู้เพาะเห็ดฟางส่วนใหญ่มักจะนิยมใช้ถังขนาด 200 ลิตร ทำเป็นหม้อต้มเพื่อนำไอน้ำเข้าไปฆ่าเชื้อต่าง ๆ ในโรงเรือน โดยนิยมใช้ยางรถยนต์เก่าเป็นเชื้อเพลิงต้มน้ำเนื่องจากมีราคาถูก ซึ่งก่อให้เกิดมลพิษต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม ทางโครงการฯ จึงได้พัฒนาเตาอบไอน้ำภายใต้แนวคิดที่ว่าจะทำอย่างไรให้เกิดมลพิษน้อยที่สุด และเกิดประโยชน์กับเกษตรกรมากที่สุด

“สำหรับเตาผลิตไอน้ำที่ได้รับการพัฒนาแล้วนั้นมีต้นทุนค่าใช้จ่ายในการสร้าง ประมาณ 6,000-7,000 บาท โดยจะสร้างจากอิฐมอญก่อเป็นผนังเตาและใช้ถังขนาด 200 ลิตร เป็นหม้อต้มน้ำ ลักษณะของการเผาไหม้จะคล้ายคลึงกับเตาที่ใช้เผาถ่าน ซึ่งคุณสมบัติพิเศษนอกจากจะสามารถผลิตไอน้ำไว้ใช้ในโรงเรือนได้อย่างเพียงพอ แล้ว ยังเกิดผลพลอยได้คือถ่านและ น้ำส้มควันไม้ ซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์ทางการเกษตรหรือจำหน่ายเป็นรายได้เสริมอีกทาง หนึ่ง” อาจารย์ลือพงษ์กล่าว

เตาผลิตไอน้ำที่พัฒนาขึ้นนั้นจะใช้เชื้อเพลิงจากวัสดุในธรรมชาติเช่น ไม้ฟืนจากต้นไม้ชนิดต่าง ๆ ในชุมชน โดยไม้ฟืน 100 กิโลกรัม เมื่อผ่านกระบวนการเผาในเตาจนแล้วเสร็จก็จะได้ “ถ่านไม้” ประมาณ 25 กิโลกรัม หรือคิดเป็นประมาณ 25 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนัก ซึ่งเกษตรกรสามารถนำไปขายได้ในราคากิโลกรัมละ 7 บาท ในขณะที่รับซื้อไม้ฟืนมาในราคาเพียงตันละ 500-600 บาทเท่านั้น หักค่าใช้จ่ายแล้วเท่ากับว่ามีรายได้เสริมจากการเผาถ่านประมาณ 1,150-1,250 บาท นอกจากนี้ยังมีผลพลอยได้อีกอย่างหนึ่งคือ “น้ำส้มควันไม้” ซึ่งสามารถนำไปใช้เป็นฮอร์โมนหรือสารไล่แมลงในการทำการเกษตรได้อีกด้วย ซึ่งปัจจุบันจำหน่ายกันในราคาลิตรละ 70 บาท

กลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตเห็ดบ้านดงข่า ต.เกาะโพธิ์ อ.ปากพลี จ.นครนายก เป็นกลุ่มเกษตรกรเคยประสบปัญหามลพิษจากควัน เขม่า และกลิ่นที่เกิดขึ้นจากเตาอบไอน้ำที่ใช้ยางรถยนต์เก่าเป็นเชื้อเพลง ซึ่งนอกจากจะรบกวนชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนในชุมชนแล้วยังส่งผลต่อสุขภาพ ของตัวเอง จึงเริ่มเห็นความสำคัญและหันมาร่วมมือกับโครงการฯ ในการร่วมทำการวิจัยพัฒนาเตาผลิตไอน้ำด้วยการนำภูมิปัญญาพื้นบ้านมาประยุกต์ใช้ โดยมุ่งหวังให้เกิดความยั่งยืนของอาชีพการเพาะเห็ดที่ไม่ส่งผลกระทบต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม

นายสมพงษ์ ดีอาษา แกนนำกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตเห็ดบ้านดงข่า เปิดเผยว่าในอดีตการใช้ยางรถยนต์เป็นเชื้อเพลิงได้ก่อปัญหากับคนในชุมชนเป็น อย่างมาก แต่เมื่อมีโครงการดี ๆ เข้ามา ความสัมพันธ์ระหว่างผู้เพาะเห็ดกับชาวบ้านก็ดีขึ้น บ้านไหนที่มีต้นไม้ที่ขึ้นเองตามหัวไร่ปลายนาอย่างกระถินณรงค์ ชาวบ้านก็เริ่มที่จะตัดมาขายให้เราเท่ากับว่าเป็นรายได้ของชาวบ้านอีกทาง

การดำเนินงานของโครงการฯ ที่มุ่งเน้นให้เกษตรกรตระหนักถึงความสำคัญของสิ่งแวดล้อม โดยเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน นอกจากจะทำให้ได้รับความร่วมมือที่ดีจากชาวบ้านแล้ว ยังก่อให้เกิดความยั่งยืนในอาชีพของเกษตรกรผู้เพาะเห็ด และทำให้เกษตรกรที่มี อาชีพเพาะเห็ดฟางสามารถอยู่ร่วมกับเกษตรกรอาชีพอื่น ๆ ได้โดยไม่ก่อปัญหามลพิษให้กับชุมชนและสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป.

ตำรวจอีสานเพาะเห็ดขาย นำเศรษฐกิจพอเพียงหนีจน

ถิ่นคนดี เกษตรอินทรีชีวภาพ หลากหลายชวนชม รื่นรมย์ลำทะเมนชัย ชายแดนตะวันออกโคราช เป็นคำขวัญประจำ อำเภอลำทะเมนชัย จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งเป็นพื้นที่ให้ความสำคัญต่อ ภาคเกษตรกรรม มาโดยตลอด ประชากร ทุกภาคส่วนที่อาศัยอยู่ในอำเภอนี้ ไม่เว้นแม้กระทั่งเจ้า หน้าที่ตำรวจ สภ.ลำทะเมนชัย ก็นำคำขวัญมาเป็นแกนนำสร้างรายได้ เพื่อจุนเจือครอบครัว

พล.ต.ต.ฉัตรกนก เขียวแสงส่อง ผู้บังคับการจังหวัดนครราชสีมา บอกว่า หลังจากมารับตำแหน่งก็ออกตรวจพื้นที่พบว่า สภ.ลำทะเมนชัย ห่างจากตัวเมืองย่าโมเกินกว่า 100 กิโลเมตร เป็นโรงพักที่ไกล เมืองโคราช มาก มี กลุ่มเกษตรกรเพาะเห็ดฟาง ออกจำหน่าย จึงคิดสร้างรายได้เพิ่มให้กับผู้ใต้บังคับบัญชา โดยสนับสนุนเงินสร้างโรงเรือนและอุปกรณ์ต่างๆให้กับ “โครงการเพาะเห็ด”

พ.ต.อ.เชิดชาย สัตตบุศย์ ผกก.สภ.ลำทะเมนชัย เล่าว่า เริ่มโครงการนี้ เมื่อปี พ.ศ.2550 โดยมีเจ้าหน้าที่ตำรวจ ภรรยา และลูกหลาน ซึ่งเวลาที่ว่างเว้นจากการปฏิบัติหน้าที่มาช่วยกัน เน้นใช้วัสดุจากธรรมชาติ เช่น ไม้ไผ่มาสร้างโรงเรือนกับชั้นวางวัสดุเพาะเห็ด ส่วนหลังคา ใช้ หญ้าคามุง แทนสังกะสี ขั้นตอนต่อมาเป็นการใช้วัสดุที่เหลือทิ้งจากธรรมชาติ เช่น ฟางข้าว กากมันสำปะหลัง และ ส่วนผสมอื่นๆ มาสู่ขั้นตอนหมัก โดยใช้ ปูนขาว ปุ๋ยขี้วัว และ รำข้าว นำมาใส่หลุมทำการคลุกเคล้ากันให้ทั่ว ใส่ น้ำหมัก EM โดย ทำเป็นชั้นจำนวน 3 ชั้น ปิดหมักไว้ 3 วัน แล้วพลิกกลับอีกครั้ง จนครบ 7 วัน จากนั้นนำไปขึ้นวางบนโรงเห็ดแล้วจึงปิดพลาสติกโรงเพาะให้สนิทหมดทุกด้าน

ขั้นตอนต่อมาใช้เตาอบที่ยืมมาจาก กลุ่มเพื่อนเห็ด ที่ให้ใช้ฟรี ตามหลัก ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง นำมาทำการอบความร้อนโดยผ่านทางท่อสายยาง เพื่อฆ่าเชื้อรา และ แบคทีเรีย โดยควบคุมอุณหภูมิให้อยู่ที่ ประมาณ 60-70 องศา เป็นเวลา ประมาณ 5 ชั่วโมง ในวันต่อมาใช้ก้อน เชื้อเห็ดมาขยี้กับแป้งข้าวเหนียว นำไปโรยในชั้นใส่ฟางให้ทั่ว แล้วฉีดน้ำให้ทั่วๆ ช่วงนี้ต้องควบคุมอุณหภูมิให้อยู่ที่ 35 องศาเซลเซียส ประมาณ 7 วัน เห็ดก็จะเริ่มออกดอกมาสามารถเก็บไปจำหน่ายได้ทุกวัน วันละ 10-20 กิโลกรัม เป็นระยะเวลา 15-20 วัน

พ.ต.อ.เชิดชาย บอกอีกว่า ผลผลิตได้เราแบ่งปันให้กับทุกคน ทั้งนำมาบริโภคเอง ส่วนที่เหลือจึงขายในราคากิโลกรัมละ 20-35 บาท ในปี พ.ศ.2551 ที่ผ่านมาได้ดำเนินการขยายครบทุกโรงพักแล้วและสามารถพัฒนาไปปลูกพืชชนิดอื่น เช่น พืชผักสวนครัว รวมทั้ง การปศุสัตว์ อีกด้วย

ทุกวันนี้ก็ไม่ใช่ว่า จะตั้งหน้า ตั้งตาขายเห็ดอย่างเดียว หน้าที่หลัก ก็คือ การหาข่าวป้องปรามอาชญากรรม ซึ่งสามารถนำไปสู่การ จับกุมคนร้าย ได้อีกหลายคดี ซึ่งความสำเร็จนี้มาจากพ่อค้าแม่ค้าที่เขาไว้ใจตำรวจและให้ข้อมูลกลุ่มผู้กระทำความผิด

ณ วันนี้ ผลที่ปรากฏเหมาะสมกับคำที่ว่า…ไม่มีอะไรที่ตำรวจไทยจะทำไม่ได้…!!!

ไชยรัตน์ ส้มฉุน

เตาผลิตไอน้ำใช้ระบบถ่าย นวัตรกรรมใหม่ วงการ เพาะเห็ด

การผลิตเห็ดฟางของเกษตรกรจะนิยมเพาะในโรงเรือน เนื่องจากสามารถผลิตเห็ดได้ตลอดทั้งปี และควบคุมปัจจัยต่างๆ ที่เกี่ยวกับการผลิตได้ ซึ่งการเพาะเห็ดในโรงเรือน เกษตรกรผู้เพาะเห็ดทุกรายจะต้องมีเตาต้มน้ำเพื่อผลิตไอน้ำ ไว้สำหรับอบฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ภายในโรงเรือน ดังนั้นการผลิตไอน้ำจึงนับว่ามีความสำคัญอย่างยิ่งต่อกระบวนการเพาะเห็ด เพราะเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อปริมาณผลผลิต ในอดีตการผลิตไอน้ำของเกษตรกรส่วนใหญ่จะนิยมใช้วัสดุที่หาง่ายและมีราคาถูกเป็นเชื้อเพลิงเช่น ไม้ฟืน ซังข้าวโพด น้ำมันเตา น้ำมันเครื่องเก่า และยางรถยนต์ เป็นต้น

ภาควิชาเทคนิคเกษตร คณะเทคโนโลยีการเกษตร สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง จึงจัดทำโครงการ “การพัฒนาเตาผลิตไอน้ำสำหรับโรงเรือนเพาะเห็ด” โดยการสนับสนุนของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เพื่อพัฒนาและปรับปรุงเตาผลิตไอน้ำให้มีประสิทธิภาพ และคุ้มค่ามากขึ้น เพื่อทดแทนการใช้ยางรถยนต์ที่ก่อมลพิษต่อชุมชน และลดมลภาวะที่เป็นพิษ

ลือพงษ์ ลือนาม อาจารย์ประจำภาควิชาเทคนิคเกษตร หัวหน้าโครงการ กล่าวว่า เกษตรกรผู้เพาะเห็ดฟางส่วนใหญ่มักนิยมจะใช้ถังขนาด 200 ลิตร ทำเป็นหม้อต้มเพื่อนำไอน้ำเข้าไปฆ่า เชื้อต่างๆ ในโรงเรือน โดยนิยมใช้ยางรถยนต์เก่าเป็นเชื้อเพลิงต้มน้ำเนื่องจากมีราคาถูก ซึ่งก่อให้เกิดมลพิษต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อม ทางโครงการจึงได้พัฒนาเตาอบไอน้ำภายใต้แนวคิดที่ว่าจะทำอย่างไรให้เกิดมลพิษน้อยที่สุดและเกิดประโยชน์ต่อเกษตรกรมากที่สุด

“สำหรับเตาผลิตไอน้ำที่ได้รับการพัฒนาแล้วมีต้นทุนในการสร้าง 6,000-7,000 บาท โดย สร้างจากอิฐมอญก่อเป็นผนังเตาและใช้ถังขนาด 200 ลิตร เป็นหม้อต้มน้ำ การเผาไหม้คล้ายคลึงกับเตาที่ใช้เผาถ่าน คุณสมบัตินอกจากผลิตไอน้ำไว้ใช้ในโรงเรือนได้อย่างเพียงพอแล้ว ยังเกิดผลพลอยได้คือถ่านและน้ำส้มควันไม้ ซึ่งนำไปใช้ประโยชน์ทางการเกษตรหรือจำหน่ายเป็นรายได้เสริมอีกทางหนึ่ง” อ.ลือพงษ์กล่าว

เตาผลิตไอน้ำที่พัฒนาขึ้นนั้น จะใช้เชื้อเพลิงจากวัสดุในธรรมชาติ อาทิ ไม้ฟืน 100 กิโลกรัม เมื่อผ่านกระบวนการเผาในเตาจนแล้วเสร็จก็จะได้ “ถ่านไม้” ราว 25 กิโลกรัม ซึ่งเกษตรนำไปขายได้กิโลกรัมละ 7 บาท ขณะที่รับซื้อไม้ฟืนมาตันละ 500-600 บาท หักค่าใช้จ่ายแล้วเท่ากับว่ามีรายได้เสริมจากการเผาถ่าน 1,150-1,250 บาท นอกจากนี้ยังมีผลพลอยได้คือ “น้ำส้มควันไม้” ซึ่งนำไปใช้เป็นสารไล่แมลงทำการเกษตรได้อีกด้วย ปัจจุบันจำหน่ายราคาลิตรละ 70 บาท

สมพงษ์ ดีอาษา แกนนำกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตเห็ดบ้านดงข่า ต.เกาะโพธิ์ อ.ปากพลี จ.นครนายกเผยว่า ในอดีตการใช้ยางรถยนต์เป็นเชื้อเพลิงได้ก่อปัญหากับคนในชุมชนเป็นอย่างมาก แต่เมื่อมีโครงการเข้ามา ความสัมพันธ์ระหว่างผู้เพาะเห็ดกับชาวบ้านก็ดีขึ้น บ้านไหนที่มีต้นไม้ขึ้นตามหัวไร่ปลายนา ชาวบ้านก็เริ่มตัดมาขายให้เท่ากับว่าเป็นรายได้ของชาวบ้านอีกทาง

“เตาผลิตไอน้ำนี้ได้รับความสนใจจากเกษตรในพื้นที่อย่างมาก เนื่องจากแก้ไขปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นจากกระบวนการเพาะเห็ดฟางได้เป็นอย่างดี โดยเฉพาะเรื่องมลภาวะที่เกิดขึ้นในชุมชน ซึ่งนอกจากเกษตรกรจะขายเห็ดฟางได้ตามปกติแล้ว ยังจะมีรายได้เสริมจากผลพลอยได้ดังกล่าว ซึ่งช่วยลดค่าใช้จ่ายของครอบครัวและสามารถพัฒนาเป็นธุรกิจของชุมชนต่อไปได้” สมพงษ์ระบุ

การดำเนินงานของโครงการมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน นอกจากได้รับความร่วมมือจากชาวบ้านแล้ว ยังก่อให้เกิดความยั่งยืนในอาชีพของเกษตรกรผู้เพาะเห็ด และทำให้เกษตรแขนงนี้อยู่ร่วมกับเกษตรกรอาชีพอื่นๆ ได้โดยไม่ก่อปัญหามลภาวะให้แก่ชุมชนและสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป

คำกล่าวที่ว่า “พรสวรรค์หรือจะสู้พรแสวง” น่าจะใช้ได้ดีสำหรับ “วรเทพ ชนะชัย” หรือที่ลูกศิษย์ลูกหามักเรียกจนติดปากว่า “อาจารย์อ้วน” เจ้าของฟาร์ม “สุขสมบูรณ์” ที่ปัจจุบันกลายเป็นผู้ผลิตและจำหน่าย เห็ดโคนญี่ปุ่นหรือเห็ดยานางิ รายใหญ่ แห่งบ้านหนองสมบูรณ์ อ.จัตุรัส จ.ชัยภูมิ

แต่กว่าจะถึงวันนี้ไม่ใช่เรื่องง่ายเพราะเขาต้องใช้ความพยายามอย่าง มากในการศึกษาเรียนรู้วงจรชีวิตของเห็ดชนิดนี้จาก ฟาร์มเห็ด “จิรวุฒิ” ของ อาจารย์จิรวุฒิ อินทรานุกูล ต้นตำรับเห็ดโคนญี่ปุ่น ในฐานะผู้ริเริ่มและจุด ประกายให้เกษตรกรไทยหันมาสนใจเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่นในเชิงธุรกิจ เนื่องจากขาย ง่าย ได้ราคาดีและมีความต้องการของตลาดสูงมาก

“ไม่มีความรู้เรื่องเกษตรมาก่อน ผมจบวิศวะคอมพ์ หลังเรียนจบก็ทำ งานที่บริษัทผลิตซอฟท์แวร์อยู่พักหนึ่งแล้วก็ลาออกมาเปิดบริษัทผลิตถุงน้ำยา ปรับผ้านุ่ม แต่ก็ไปไม่รอด สู้บริษัทใหญ่ไม่ได้ เพราะเขามีตัวแทนจำหน่าย อยู่ทั่วประเทศ” วรเทพย้อนอดีตอันขมขื่น ก่อนจะมาลงเอยที่เห็ดโคนญี่ปุ่น

เขายอมรับว่าเริ่มแรกไม่ได้เจาะจงมาที่เห็ดโคนญี่ปุ่นโดยเฉพาะ แต่ อยากจะทำธุรกิจเกี่ยวกับการเกษตร เนื่องจากเห็นว่าน่าจะไปได้ดี โดยมองมาที่ พืชที่ให้ผลผลิตเร็ว ขายได้ราคาดีและมีตลาดรองรับที่แน่นอน ฉะนั้นการเพาะเห็ด จึงอยู่ในความคิดที่จะทำในเชิงธุรกิจ เนื่องจากทำง่าย ให้ผลผลิต เร็ว เมื่อเทียบกับพืชเศรษฐกิจตัวอื่น

“ตอนแรกคิดจะเพาะเห็ดโคน เพราะเป็นเห็ดที่ขายได้ราคาดี เมื่อเทียบ กับเห็ดชนิดอื่น แต่บังเอิญเห็นเรื่องเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่นของฟาร์มจิรวุฒิลง ในสื่อ สนใจอยากจะลองทำดู จึงตัดสินใจมาเรียนการเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่นที่ฟาร์ม จิรวุฒิ ซึ่งเขาเปิดอบรมทุกเดือน ตอนนั้นใช้เวลาอบรมแค่ 2 วันเท่านั้น”

แม้ใช้เวลาอบรมเพียงแค่2 วัน แต่เขาก็มีความรู้มากพอที่จะต่อยอดมา ทำในเชิงธุรกิจได้ จากนั้นก็ได้เช่าพื้นที่ของชาวบ้านใน อ.จัตุรัส จ. ชัยภูมิ ประมาณ 2 ไร่เศษสำหรับทำฟาร์มเห็ด ซึ่งในพื้นที่ดังกล่าวประกอบไป ด้วยโรงเรือนสำหรับเปิดดอก 4 หลัง โรงบ่ม 1 หลัง โรงตีก้อน 1 หลัง และบ้าน พักอาศัยอีก 1 หลัง

วรเทพเผยต่อว่าหลังก่อสร้างฟาร์มแล้วเสร็จก็ลงมือปฏิบัติการทันที โดยเริ่มแรกทำก้อนเชื้อเอง เพาะเลี้ยงเอง ทำเองทุกอย่าง จากนั้นก็ ค่อยๆ ขยายมาผลิตก้อนเชื้อขาย เนื่องจากการผลิตดอกอย่างเดียวจะทำไม่ได้ ตลอด เพราะบางช่วงอาจต้องหยุดพักโรงเรือน แต่การทำก้อนเชื้อขายนั้นทำได้ทุก วันไม่มีวันหยุด

“ตอนนี้เราจะทำสองอย่างควบคู่กันไป ทั้งผลิตดอกและทำก้อน เชื้อ ส่วนตลาดนั้นไม่มีปัญหา ทางฟาร์มจิรวุฒิเขารับซื้อไม่อั้น ขณะนี้ดอก เห็ดราคาส่งอยู่ที่ 130-150 บาทต่อกิโล ส่วนก้อนเชื้อจะอยู่ที่ก้อน ละ บาท ตอนนี้ก็ผลิตไม่ทันขาย ต้องสั่งจองล่วงหน้า” เจ้าของฟาร์มเห็ดสุข สมบูรณ์เผย

กว่า 3 ปีที่วรเทพเปลี่ยนวิถีชีวิตจากลูกจ้างบริษัทผลิตซอฟท์แวร์ ยักษ์ใหญ่ในเมืองหลวง มีรายได้เดือนละหลายหมื่น หันมาสวมหมวกเกษตรกรเต็ม ขั้น ด้วย การเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่น พร้อมกับการเป็นวิทยากรให้ความรู้เรื่อง เห็ดโคนญี่ปุ่นแก่ผู้ที่สนใจ แม้มีรายได้ไม่มาก แต่ก็มีความสุขกับงานที่ตัว เองรัก ในชื่อ “ฟาร์มสุขสมบูรณ์”

และในวันที่ 13-14 ธันวาคม 2551 นี้ โครงการ “คมชัดลึก ฝึกอาชีพ” สัญจร จะพาผู้สนใจเข้าคอร์สอบรมหลักสูตร “เทคนิคการเพาะเห็ดโคนญี่ปุ่นเชิงธุรกิจ” อีก ครั้งณ สวนเห็ดจิรวุฒิ อ.เมือง จ.ชัยภูมิ พร้อมเยี่ยมชมกิจการฟาร์มเห็ดของ วรเทพ ชนะชัย ด้วย สนใจสอบถามรายละเอียดได้ที่โทร.0-2338-3356-7 (ค่าลง ทะเบียน 3,745 บาท รับเพียง 40 ท่าน)

สุรัตน์ อัตตะ